Buy Antabuse online

Site İçi Arama


Genel Arama
Sözlük Evinde Arama
Kullanıcı Girişi

Anasayfa Yazarlar Cemiyeti Misafir Yazar Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde Kalp - Gönül
  • Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde Kalp - Gönül

    Dikkat, yeni pencerede açar PDFYazdırE-posta

    Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde Kalp - Gönül (Sonuç)

    Sâdece yaşadığı toplumu ve çağı derinden etkilemekle kalmayıp etkisini günümüzde de artarak devam ettiren, duygulu gönülleri kendine hayran bırakan Mevlânâ, insanlığın gördüğü müstesnâ şahsiyetlerden birisidir. İnsanlara şifâ olan fikir ve duygularını aşk ve vecd ile ifâde eden ünlü mutasavvıf Mevlânâ, diğer eserlerinde olduğu gibi Mesnevî'de de aşk ve vecdin kaynayıp coştuğu gönle büyük bir önem vermiştir. Görünüşte orta sınıf halk tabakasına öğretici hikâyeler anlatılması şeklinde kurgulanan Mesnevî, baştan sona İslâm dîninin birinci kaynakları Kur'ân ve hadîslere atıflarla doludur. Mesnevî, Kur'ân ve mübelliği Hz. Muhammed'in (s.a.s.) söz ve fiillerinin -onları gönlüne yerleştirmiş bir ağız tarafından- yeniden dile getirilmesidir.

    Mevlânâ gönlünden kopup gelerek dile getirdiği beyitlerinde asıl vatanından bir kamış gibi kopartılıp değişik meclislerde ve değişik coğrafyalarda inleyen bir ney misâli fânîlik âlemine düşen "Hakk'ın halîfesi"ne asıl yurdunu hatırlatmış, oraya yükselmenin yollarını göstermiştir. İnsanların maddî perdeleri kaldırıp ilâhi âleme yükselmesi için selim bir kalbe ihtiyaçları vardır. Mevlânâ âlemi, yâni "mâ sivallah"ı Hakk'ın ilâhi esmâ ve sıfatlarının birer tecellîsi olarak görmüştür. Bu sebeple fikir dünyâsının merkezine insanı ve insanın merkezine de kalp ve gönlü koymuştur. Âlem, Hakk'ın isim ve sıfatlarının tecellî ettiği bir ayna ve insan da bu aynanın cilâsıdır. En mükemmel tecellî insanın yaratılmasıyla ve bizzat insanın kendisinde zuhur etmiştir. Hak Teâlâ insan hakkında "halîfe" tâbirini kullanmıştır. İnsanın mükemmelliği maddî sûretinden ziyâde taşıdığı cevher ve özden kaynaklanmaktadır. Çünkü insan, maddesi îtibârıyla su ve toprak gibi süflî unsurlardan müteşekkildir, bu yönüyle herhangi bir rüçhâniyeti yoktur. Nitekim İblis de insanı bu yönüyle değerlendirmiş ve kendini ondan üstün görmüştür. Bunun sonucunda insana secde etmeyerek Hakk'a isyan etmiştir. Hak Teâlâ insanı diğer varlıklara karşı eşyânın bilgisine sâhip olmasıyla üstün tutmuştur.

    Mevlânâ insan cinsine bu değeri verdikten sonra insanlar içinde de bir derecelendirme yapmış ve Hz. Muhammed'i Hakk'ın âlemdeki tecellîsinin görüldüğü en büyük ayna kabul etmiştir. Ona göre Hz. Muhammed hem beşer Hz. Muhammed olarak hem de hakîkat-i muhammediye bakımından kendisinde ilâhi hakîkatlerin seyredildiği biricik aynadır. Diğer peygamberler ve velîler ışıklarını ondan alırlar ve etraflarına saçtıkları ilim ve hikmet onun sâyesindedir. Işığını Hz. Muhammed'den alan gönüller etraflarına "mârifetullah" denilen ilâhi hikmeti saçarlar. Bunun için tasavvufta bilginin merkezi kalptir, gönüldür. Beşerî kirlerden arınmış, cilâsını kaybetmemiş bir kalp Hakk'ın nazargâhıdır. Hakk'ın nazargâhı olan bir gönle gelen bilgiler vâsıtasız olarak doğrudan Hak'tan geldiği için doğrudur, onda şek ve şüphe yoktur.

    Mevlânâ Mesnevî'de kalp-gönül konusunu işlerken tasavvufî eğitim sisteminin bütün merhalelerine atıflarda bulunarak Hakk'ın istediği "selim kalb"i anlatmış, onun nasıl elde edileceğinin yollarını göstermiştir. Bunu başta ayna remzi olmak üzere değişik benzetmeler ve anlatıp biçimleriyle yapmıştır. Ona göre "selim bir kalbe sâhip olabilmek için ilk önce Hakk'ı tanımak ve O'na teslim olmak gerekir, çünkü inkâr en büyük karanlıktır. Allah'a îman eden gönüller Hz. Muhammed'in yoluna girmek sûretiyle temizlenmeye başlarlar. Temiz bir gönle sâhip olmak öyle sanıldığı gibi kolay bir hâdise değildir. Çok titiz bir çalışma ister. Çünkü cam gibi parlak olan gönül her an kirlenebilir, gönül kirleri en başta kendini beğenme olmak üzere makam ve mevki hırsı, şehvetin her türlüsü, haset, kıskançlık v.b.dir. Kalbe düşen mânevî kirlerin çıkarılması zordur. Bunun için insanların bir rehbere ihtiyâcı vardır. Hz. Muhammed (a.s.) insanlığın kurtuluşun biricik delîlidir, onun yolundan gidenler gönüllerini temizleyip Hakk'ın selim sıfatını verdiği kalbi elde edebilirler, ancak Hz. Muhammed (s.a.s.) bu dünyâda aramızda olmadığına göre onu örnek almak nasıl olacaktır? Tasavvufta bu soruya cevap "vâris-i muhammedî" denilen üstün insanlar sâyesinde diye cevap verilir. Mevlânâ da "mürşid-i kâmil", "insan-ı kâmil" "Hakk'ın velîsi" gibi tâbirlerle vasfedilen bu mükemmel insan tipine büyük değer verir. Onları insan cinsinin özü ve Hakk'ın varlık âlemindeki en mükemmel tecellîsi olarak görür.

    Netîcede Mevlânâ'ya göre insan Hakk'ın halîfesi ve varlık dünyâsının göz bebeğidir, kâinattaki en değerli varlıktır. Ancak insan bu değeri kendisinden bilip gurur ve kibire kapılmamalı, tevâzuu elden bırakmamalıdır. Çünkü değerini koruyamazsa Kur'ân'ın ifâdesiyle "Aşağıların en aşağısına" düşebilir. İnsanın değerini bilip koruması kendi irâdesi ve ihtiyârına bağlıdır. Çünkü Allah her ne kadar bir kader ve kazâ çizmişse de insanlara da bir irâde ve ihtiyâr vermiştir. Bir de Hak Teâlâ küfre rızâsının olmadığını belirtmekle bu hürriyetin nasıl kullanılacağına vurgu yapmış ve insanın irâdesini güzellik yönünde kullanmasını istemiştir. İşte Mevlânâ insanlara kendi seçme haklarını Hak'ın râzı olduğu yönde kullanarak, geldikleri yüce âleme selim bir kalp ile dönmelerini tavsiye etmektedir.

    Bibliyografya

    • Afîfî Ebu'l-Alâ, Fusûsu'l-Hikem Okumaları İçin Anahtar, et-Ta'lîkât alâ Fusûsi'l-hikem, trc. Ekrem Demirli, İz Yayıncılık, İstanbul 2000.
    • Aktuna Yıldırım, Ruh Sağlığı Açısından Mevlânâ Düşüncesi, Selçuk Üniversitesi 1. Milletlerarası Mevlânâ Kongresi (tebliğler), Konya 3-5 Mayıs 1987.
    • Annemarie Schimmel, Tasavvufun Boyutları, çev. Yaşar Keçeci, Kırkambar Kitaplığı, İstanbul 2000.
    • Arpaguş Safi, Mevlânâ'nın Dînî Anlatım Metodu, Basılmamış Doktora Tezi,Marmara Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2001.
    • Aydın Mehmet, Hz. Mevlânâ'nın Yaşadığı Devrin -Sosyal Yapısı-, Selçuk Üniversitesi 2. Millî Mevlânâ Kongresi (tebliğler), Konya 3-5 Mayıs 1986.
    • Aytekin Ülker, Sarı Abdullah Efendi ve Mesnevî-i Şerif Şerhi, Yayınlanmamış doktora tezi, M. Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2002.
    • Can Şefik, Konularına Göre Açıklamalı Mesnevî Tercümesi, Ötüken, İstanbul 1997
    • Can Şefik, Mevlânâ- Hayatı Şahsiyeti Fikirleri, Ötüken, 1995.
    • Cebecioğlu Ethem, İmâm-ı Rabbânî Hareketi ve Tesirleri, Erkam Yayınları, İstanbul 1999.
    • Demirci Mehmet, Mesnevî'de Akıl-Aşk Karşılaştırması, Selçuk Üniversitesi 4. Milli Mevlânâ Kongresi (tebliğler), Konya 12-13 Aralık 1989.
    • Demirci Mehmet, Mevlânâ'dan Düşünceler, Kitabevi, İzmir 1997.
    • Ebu Tâlib el-Mekkî, Kutu'l-Kulûb, trc. Prof. Dr. Yakup Çiçek, Umran Yayınları, İstanbul 1999.
    • Ebu'l-Hasan en-Nedvî, Duygu ve Düşüncede Tâzelik Hz. Mevlânâ, trc. Mehmet Eminoğlu, Hizmet Kitabevi, Konya 1986.
    • Güngör Erol, İslâm Tasavvufunun Meseleleri, Ötüken, II. baskı İstanbul 1987.
    • Hökelekli Hayati, Din Psikolojisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 2003.
    • İbn Kayyim el- Cevziyye, Âşıklar Kitabı Ravdatu'l-Muhibbîn ve Nuzhetu'l-Muştâkîn, trc. Feyzullah Demirkıran- Savaş Karabaş, Şûle Yayınları, İstanbul 2001.
    • İbn Kayyim el-Cevziyye, Kalbin İlacı, ed-Dâve'd-Devâ, trc. Savaş Kocabaş, Elif Yayınları 2003.
    • Kabaklı Ahmet, Mevlânâ, İstanbul 1984.
    • Kara Kerim, Karabaş Velî Hayatı, Fikirleri, Risâleleri, İnsan yayınları, İstanbul 2003.
    • Kara Kerim, Aziz Mahmud Hüdâyi'nin Hulâsatü'l-Ahbâr Adlı Eserinin Tahkik, Tahric, Tercüme ve Tahlili, basılmamış yüksek lisans tezi,İstanbul 1994.
    • Kocatürk Saadettin, Mevlânâ'nın Divânı'nda Aşkın Çilesini Çekmek, Selçuk Üniversitesi II.Milletlerarası Mevlânâ Kongresi (tebliğler), Konya 3-5 Mayıs 1990.
    • Konuk A. Avni, Fusûsu'l-Hikem Tercüme ve Şerhi, hazırlayanlar, Mustafa Tahralı- Selçuk Eraydın, İFAV, İstanbul 1994.
    • Konuk A. Avni, Tedbîrât-ı İlâhiyye Tercüme ve Şerhi, İbn Arabi, haz. Mustafa Tahralı, İz Yayıncılık, İstanbul 1992.
    • Kuşeyrî Risâlesi, trc. Süleyman Uludağ, Dergah Yayınları, İstanbul 1991.
    • Mevlânâ, Fîhi mâ Fîh, Tercüme, Ahmed Avni Konuk, yayına hazırlayan Selçuk Eraydın, İz Yayıncılık, İstanbul, 1994.
    • Mıan Beşir Ahmed, Rûmî ve İkbal, Pakistan Basın Ataşeliği Ankara, La Turquıe Moderne Basımevi İstanbul 1952.
    • Nicholson R.A., Mevlâna Celâleddin Rûmî, Terc. Ayten Lermioğlu, Tercüman 1001 Temel Eser, tarihsiz.
    • Pekolcay Neclâ, Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde Mânâ Dilinin Husûsiyetleri, Selçuk Üniversitesi 3. Millî Mevlânâ Kongresi (tebliğler), Konya 12-14 Aralık 1988.
    • Sevgi Ahmet, Gönül Kâbesi ve Mevlânâ, 8. Mevlânâ Kongresi (Tebliğler), Konya 6-7 Mayıs 1996.
    • Sultan Veled, Maârif, çev. Meliha Ü. Anbarcıoğlu, Tercüman 1001Temel Eser, İstanbul 1984.
    • Sühreverdi Şihâbüddin Ömer, Avârifü'l-Maârif, hazırlayanlar, H.Kâmil yılmaz-İrfan Gündüz, Tasavvufun Esasları, Vefa Yayıncılık, İstanbul, Tarihsiz.
    • Şâhin Naim, Mevlana C. Rumi ve G.W.F. Hegel'de "Aşk, Varlığın Birliği ve Ölüm" Meselesi, Selçuk Üniversitesi, X. Millî Mevlânâ Kongresi (Tebliğler), Konya 2-3 Mayıs 2002.
    • Şentürk Habil, İbâdetin Psikolojisi Hz. Peygamber Örneği, İz Yayıncılık, İstanbul 2000.
    • Taneri Aydın, Mevlânâ Âilesinde Türk Milleti ve Devleti Fikri, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 1987.
    • Tarlan Ali Nihat, Mevlana Celâleddîn-i Rûmî, Varoğlu Yayınevi, İstanbul tarihsiz.
    • Top Hasan Hüseyin, Mevlevî Usûl ve Âdâbı, Ötüken, İstanbul 2001.
    • Uludağ Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, Marifet Yayınları, İstanbul 1991, s.274.
    • Yâkıt İsmail, Batı Düşüncesi ve Mevlânâ, Ötüken İstanbul 1993.
    • Yıldırım Ahmet, Tasavvufun Temel Öğretilerinin Hadislerdeki Dayanakları, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 2000.


     

    

    Yazarın Diğer Yazılarını Göster / Author's Other Articles

Röportajlar
Anket

Uluslararası Rumi Mevlevi Topluluğu'nun Sitesini Nereden Öğrendiniz?





Neticeler


Other Polls

konser nukte multimedia foto kitap evi