Buy Antabuse online

Site İçi Arama


Genel Arama
Sözlük Evinde Arama
Kullanıcı Girişi

Anasayfa Yazarlar Cemiyeti Misafir Yazar MEVLEVÎLİĞİN İZLERİ
  • MEVLEVÎLİĞİN İZLERİ

    Dikkat, yeni pencerede açar PDFYazdırE-posta

    İSTANBUL’DA MEVLEVÎLİĞİN İZLERİ

    Tasavvuf târihine derin izler bırakan büyük mutasavvıf Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî’nin Allah (c.c.) aşkı doğrultusunda oluşturduğu irşâdı ve kaleme aldığı Mesnevî-i Şerîf adlı muhteşem eseri, Anadolu’nun ve dünyânın dört bir tarafına yayılmıştır. Bu öğreti özellikle İstanbul’da Osmânlı döneminde kabûl görmüş, bilhassa saray mensupları Sultân III.Selîm Hân devrinden itibâren Mevlevîliğe çok önem vermişlerdir. İstanbul’da Mevlevîliğe ait olarak Mevlevî Dergâhlar, Mesnevî Dergâhları, buralara vakfedilmiş pek çok eser ile Mevlevî şeyhlerine (Dedeler), mesnevîhânlara, bestekârlara, dervîşlere ait türbe ve kabirler günümüze kadar intikâl etmiştir. Bu yazıda Mevlevîliğin İstanbul ve civârındaki son izlerini bulacaksınız.

    MEVLEVÎ DERGÂHLARI (mevcûd)

    Galata Mevlevî Dergâhı

    Beyoğlu İlçesi’nde, Şahkulu Mahallesi’nde Şeyh Galip Efendi Caddesi’nde yer almaktadır. Kulekapı Mevlevî Dergâhı veya halk arasında Şeyh Gâlib Efendi Dergâhı olarak da bilinen Galata Mevlevî Dergâhı, İstanbul’daki ilk büyük Mevlevî kuruluşudur. Sultân II.Bâyezîd’in vezirlerinden İskender Paşa’nın Galata sırtlarındaki av çiftliğinde H.897-M.1491 senesinde inşâ edilmiştir.

    Üsküdar Mevlevî Dergâhı

    Üsküdar İlçesi’nde, İmrahor semtindedir. Mevlevî Dergâhının ilk şeyhi Şeyh el-Hâc Sultân-zâde Nu’man Halîl Efendi (ö.H.1213-M.1798) tarafından 1792-1793’de kurulmuştur.

    Yenikapı Mevlevî Dergâhı

    Zeytinburnu İlçesi’nde, Merkez Efendi Mahallesi’nde, Mevlevihane Caddesi üzerindedir. Beyoğlu’ndaki Galata Mevlevî Dergâhı’ndan sonra kurulan ikinci Mevlevî Dergâhdir. Galata Mevlevî Dergâhı’ndan yaklaşık yüz yıl sonra H.1007-M.1598 senesinde Yeniçeri Başhalîfesi Malkoç Mehmed Efendi tarafından inşâ ettirilmiştir. Mevlevî Dergâhnin ilk şeyhi H.1010-M.1601’de vefât eden Şeyh Kemâl Ahmed Efendi’dir.

    MEVLEVÎ DERGÂHLARI (yok olan)

    Âbid Çelebi Tekkesi Hazîresi

    (Fâtih Mevlevî Dergâhı)

    Fâtih İlçesi’nde, Şeyh Resmi Mahallesi, Salih Zeki Sokağı’nda yer almaktadır. Âbid Çelebi Tekkesi H.903-M.1497/1498 senesinde vefât eden Mevlâna Celâleddîn Rûmî neslinden Şeyh Âbid Çelebi Efendi tarafından kurulmuştur. Âbid Çelebi, Sultân II.Bâyezîd-ı Velî devri Nakşibendîyye şeyhlerinden Abdullah İlâhî’nin halîfesidir. Fâtih, Malta’daki Emîr Buhârî Câmii bahçesinde medfûn bulunan Emîr Ahmed Buhârî ile pîrdaştır. Şeyh Âbid Efendi’nin kabri bugün mevcûd olmayan Âbid Çelebi Tekkesi’nin hazîresinde olup kayıptır. Söz konusu dergâh, bânîsinin hem Mevlevî hem de Nakşîbendi hilâfeti bulunması nedeniyle her iki tarîkada da hizmet etmiştir. Fâtih Sultân Mehmed Hân’ın Mevlevîlere tahsîs ettiği Kalenderhâne Câmii-tekkesi’nden (Eminönü-Vezneciler’de) sonra şehrin ikinci Mevlevî Dergâhı olmuştur. Bu sebeple dergâh Fâtih Mevlevî Dergâhı adı ile de anılmaktaydı. Tekke daha sonraki târihlerde Sa’dîyye tarîkatına intikâl etmiştir. Âbid Çelebi Tekkesi 1918 yılındaki Fâtih yangınında ortadan kalkmıştır. Günümüze ulaşabilen küçük hazîrede bazı Sa’dî şeyhlerinin mezar taşlarının yanı sıra birkaç Mevlevî sikkeli kabir taşı göze çarpmaktadır.

    Beşiktaş Mevlevî Dergâhı

    Karacehennem İbrâhîm Paşa Konağı

    Maçka Mevlevî Dergâhı

    Bahariye Mevlevî Dergâhı

    Eyüp’de, Bahariye sâhilinde ve Silâhdâr Ağa Caddesi’ne açılan Mevlevî Dergâh Çıkmazı’nın sol tarafındaki büyük arsada yer almakta idi. Bahariye Mevlevî Dergâhı’nın târihi, 1622’de kurulan Beşiktaş Mevlevî Dergâhı ile doğrudan ilgilidir. 1622’de Ohrili Hüseyîn Paşa tarafından, günümüzdeki Çırağan Hoteli’nin bulunduğu alanda inşâ ettirilen Beşiktaş Mevlevî Dergâhı, 1867 senesine kadar faaliyetini sürdürmüş, ancak Sultân Abdülazîz Hân’ın istemesi üzerine yıktırılarak önce Fındıklı’daki Karacehennem İbrâhîm Paşa Konağı’na, daha sonra 1871’de Maçka’ya ve son olarak da 1877’de Bahariye’deki yeni binâlarına yerleşerek 1925 yılına dek Bahariye Mevlevî Dergâhı adı altında faaliyet göstermiştir. Mevlevî Dergâhı’nın ilk şeyhi seccâde-nişîn ed-dâî Hüseyîn Fahreddîn Efendi’dir.

    Dolancı Dervîş Mehmed Efendi Mevlevî Dergâhı

    Eyüp İlçesi’nde, İdrisköşkü mevkiinde, İdrisköşkü Caddesi ile Karyağdı Sokağı arasında yer almakta idi. Bugün tamamen yok olan Mevlevî Dergâhnin mahâlinde H.997-M.1589 senesinde vefât Mevlevî Şeyhi İskender Efendi’nin kabri bulunmaktadır.

    Kara Mezak Ahmed Ağa Mevlevî Dergâhı

    Bugün mevcûd olmayan bu Mevlevî Dergâh hakkında Nâima Târihi’nde şu bilgiler yer almaktadır: “Şeyh Es’ad Efendi’nin ikinci defa şeyhü’l-islam 1032 (Ekim 1623) ve Mere Hüseyin Paşa’nın yakalanıp katledildiği sırada, Yeniçeri Ocağı’nın meşhurlarından Kara Mezak, Eyüp’de bostan içinde bir Mevlevi Dergâhı yaptırmıştı. Payendesiz direkler üzerine altı köşeli yüksek bir bina olmakla ayakta duramayıp yıkıldı. Halk, Eba Eyyub Ensari ruhaniyetinin men ettiğine yordular.” Hadîkatü’l-Cevâmi adlı eser ise Mevlevî Dergâhnin yerini Evrenos Efendi Kabri civârında olduğunu yazmaktadır.

    Kasımpaşa Mevlevî Dergâhı

    Beyoğlu İlçesi’nde, Kasımpaşa semtinde, Sururi Mehmed Efendi Mahallesi’nde, Sururi İlkokulu’nun yanında yer almaktaydı. Kasımpaşa Mevlevî Dergâhı, 17.yüzyılın ikinci çeyreğinde Fırıncı-zâde Şeyh Sırrı Abdî Efendi (ö.H.1041-M.1631) tarafından inşâ ettirilmiştir. 1979’da çıkan bir yangında yok olmuştur.

    Kalenderhâne Câmii

    Eminönü İlçesi’nde, Vezneciler’de, Bozdoğan Kemeri’nin 16 Mart Şehitleri Caddesi’nin kesiştiği köşede bulunmaktadır. İstanbul’un fethinden sonra Sultân II.Mehmed Hân tarafından bir zâviye olarak tahsîs edilmiş ve sonradan câmiye dönüştürülen bir kilisedir. Fâtih Sultân Mehmed Hân bu mâbedi Mevlevîlere tahsîs etmiştir.

    MESNEVÎ DERGÂHLARI

    Fâtih Câmii

    Fâtih Câmii’nde uzun yıllar Mesnevî-i Şerîf dersleri okutulmuştur.

    Dârü’l-Mesnevî Tekkesi

    Fatih İlçesi’nde, Fener’de, Mesnevi Dergâhı Sokağı’nda yer alan mâbed H.1260-M.1844 senesinde Çarşamba’daki Murâd Molla Dergâhı’nın 3. şeyhi Şeyh Muhammed Murâd Efendi (ö.H.1265-M.1848) tarafından inşâ ettirilmiştir. Şeyh Muhammed Murâd Efendi bu mescidi, Mevlâna Celâleddîn Rûmî’nin meşhûr eseri olan “Mesnevî-i Şerîfi” şerh ve tedris etmek amacı ile yaptırmıştır. Bânînin kabri mescid kapısının yanındaki müstakil türbededir.

    Hasırî-zâde Dergâhı

    Beyoğlu İlçesi’nde, Sütlüce Mahallesi’nde bulunmaktadır. Söz konusu dergâhın bânîsi Sa’dîyye tarîkatı şeyhlerinden Hasırî-zâde Şeyh Mustafâ İzzî Efendi’dir (ö.H.1240-M.1824). Tekke 1784’de inşâ edilmiştir. Kurulduğu günden tekkelerin kapandığı târihe kadar Sa’dîyye tarîkatına bağlı kalan dergâhın şeyhleri Hasırî-zâdeler olarak tanınan âiledendir. Dergâhın Şeyhleri şu zâtlardır: Şeyh Mustafâ İzzî Efendi (ö.H.1240-M.1824), Şeyh Süleymân Sıdkî Efendi (ö.H.1253-M.1837), Şeyh Ahmed Muhtar Efendi (ö.H.1319-M.1901), Şeyh Mehmed Elif Efendi (ö.H.1346-M.1927) Hasırî-zâde Dergâhı Sa’dîyye tarîkatına mensup olmasına karşılık son şeyhi Mehmed Elif Efendi’den dolayı Mevlevîlik ile alâkası bulunmaktaydı.

    Tâhir Ağa Tekkesi

    Fâtih İlçesi’nde, Haydar Mahallesi’nde, Esrar Efendi Sokağı üzerinde yer almaktadır. Kapıcıbaşı Seyyîd Mehmed Tâhir Ağa (ö.H.1196-M.1781) tarafından H.1174-M.1760-61’de yaptırılmıştır. Nakşîbendiyye ve Halvetîyye-Uşşâkîyye tarîkatlarından sonra 1843 senesinde tekkenin meşihâtına Üsküdar’daki Selîmiye Tekkesi’nin şeyhi, Nakşîbendiliğin yanı sıra Mevlevîliğe de mensup bulunan ve bu iki tarîkatin kaynaştığı bir tasavvuf ekolünü temsil eden Konyalı Şeyh Alî Behçet Efendi’nin (ö.H.1238-M.1822) halîfesi Şeyh İbrâhîm-i Hayrânî (ö.H.1260-M.1844) geçmiştir. Tekkede bu dönem Mevlevî meşrep Nakşîbendiliği yaşatılmıştır. Tekkenin son dönem mensupları ve müdâvimleri arasında Hüseyîn Vassâf Efendi, İbnü’l-Emîn Mahmûd Kemâl Efendi, Yeşil-zâde Sâlih Efendi, Medîne Mevlevî Dergâhı’nın son seccâde-nişîn ed-dâîsi Mesnevîhân Osmân Salâhaddîn Efendi bulunmaktadır.

    Ümmî Kenân Dergâhı

    Fâtih’de, Muhtesip İskender Mahallesi’nde, Kadı Kırtay Sokağı’ndadır. Altay Dergâhı olarak da bilinir. Dergâhın 1909 senesinde Rıfâîyye tarîkatına mensup bulunan Kenân Rıfâî tarafından kurulmuştur. Söz konusu dergâhda her Çarşamba günü Mesnevî-i Şerîf derslerinden sonra mukabele icrâ edilmekteydi. 7 Temmuz 1950 târihinde vefât eden Kenân Rıfâî’nin kabri Merkez Efendi Câmii hazîresindedir.

    Hatûnîyye Tekkesi

    Eyüp İlçesi’nde, Gümüşsuyu mevkiinde yer almaktaydı. Günümüzde ulaşan minâre ve bazı kabirlerden başka tamamen târih olmuştur. Söz konusu tekkede vaktiyle Mesnevî dersleri verilmekteydi.

    ANITLAR

    Hz.Ebâ Eyyûb el-Ensârî (r.a.) Türbesi Avlusu

    Ebâ Eyyûb el-Ensârî (r.a.) Hazretleri türbesinin giriş kapısı önünde, Eyüp Sultân Câmii avlusundaki târihî ulu çınar ağacı çevreleyen parmaklığın dört köşesinde dört adet çeşme bulunmaktadır. Sultân III.Selîm Hân’ın tuğraları ile süslenmiş olan bu çeşmelere “Hâcet Çeşmeleri” veyâ “Kısmet Çeşmeleri” denilmektedir. Sofa Sultân III.Selîm Hân’ın eseridir. Kendisi Mevlevîyye tarîkatına mensup olduğu için, Mevlevîliğin simgesi olarak parmaklık üzerine Mevlevî sikkeleri konmuştur.

    Hammâmî-zâde İsma’îl Efendi evi

    Eminönü İlçesi’nde, Ahırkapı semtinde yer almaktadır. Meşhûr Mevlevî Bestekârı Hammâmî-zâde İsma’îl Efendi’nin vaktiyle ikâmet ettiği evidir. Söz konusu ahşap ev 1997 senesinde ihyâ edilerek müze hâline getirilmiştir.

    TÜRBELER

    Aşcı Ahmed Efendi Türbesi

    Türbe, Merkez Efendi Mezarlığı’nda, Mevlânakapısı’dan Yenikapı Mevlevî Dergâhı’na giden caddenin sağındaki kabristandadır. Yenikapı Mevlevî Dergâhı’nın aşçı Şeyhlerindendir. Hâcı Efendi lakâbı ile anılan Aşcı Şeyh Ahmed Efendi 1813’de vefât etmiştir. Galata Mevlevî Dergâhı şeyhlerinden seccâde-nişîn ed-dâî Kudretullah Efendi’nin babasıdır. Açık türbede Aşcı Efendi’nin, hanımı Âmine Hâtûn’un (ö.1809) ve iki yakınına ait dört kabir bulunmaktadır.

    Mesnevîhân Şeyh Muhammed Murâd Efendi Türbesi

    Türbesi, Fâtih İlçesi’nde, Çarşamba’daki Dârü’l-Mesnevî Câmii yanındadır. Muhammed Murâd Efendi H.1203-M.1788 senesinde İstanbul’da dünyâya geldi, H.1264-M.1847’de İstanbul’da vefât etti. Babası Şeyh Abdülhalîm el-Ahıskavî’dir. Şeyh Muhammed Murâd Efendi, döneminde İstanbul’un önde gelen Mesnevî şârihlerinden ve Mesnevîhânlarından birisi olarak tanınmıştır.

    Hâlet Efendi Türbesi

    Hâlet Sa’id Efendi, türbenin yerinde bulunan binâyı satın alarak 1819 yılında kendisi için bir türbe yaptırmıştır. Pâdişâh II.Mahmûd Hân ile bâzı anlaşmazlıklardan dolayı Konya’ya sürgüne gönderilmiş ve 1822’de başı kesilerek idâm edilmiştir. Bedeni Konya’da “Hadîkatü’l-Ervâh=Rûhlar Bahçesi”da gömülüdür. Başı ise bu türbeye gömülmüştür. Türbede medfûn olan diğer zâtlar şunlardır: Galata Mevlevî Dergâhı’nın 26. Şeyhi seccâde-nişîn ed-dâîsi Kudretullah Efendi, seccâde-nişîn ed-dâî Ata’ullah Efendi, Menâkıb-ı Mevlâna müellifi Şeyh Ubeydullah Efendi ve Şeyh Kudretullah Efendi’nin zevcesi Âmine Esmâ Hanım medfûndurlar.

    Şeyh Gâlib Efendi ve Şeyh İsma’îl Rusûhî Efendi Türbesi

    Şeyh Gâlib Efendi

    Asıl adı Mehmed Gâlib’dir. Babası Kasımpaşa ve Yenikapı Mevlevî Dergâhı Şeyhi Mu’sâ Sâfî Efendi’nin dervîşlerinden Mustafâ Reşid Efendi, annesi ise Âmine Hâtûn’dur. 1757-58’de Mevlevî Dergâh kapısı civârındaki baba evinde doğmuştur. Galata Mevlevî Dergâhı’nın 23.Şeyhidir. 3 Ocak 1799 târihinde vefât ederek Galata Mevlevî Dergâhı’ndaki türbeye gömülmüştür

    Şeyh İsma’îl Rusûhî Efendi

    Babasının adı Ahmed’dir. İsma’îl Rusûhî Efendi Ankara’da doğmuş olup doğum târihi bilinmemektedir. İlk tahsilini Ankara’da yapan Mesnevîhân İsma’îl Rusûhî Efendi, Bayrâmîyye ve Halvetîyye tarîkatlarına girmiş, daha sonra Konya Mevlevî Dergâhı Çelebisi Bostan Çelebi’ye intisâb ederek Mevlevî olmuştur. Galata Mevlevî Dergâhı’nda şeyhlik yapmıştır. Hazret-i Mevlâna Celâleddîn-Rûmî’nin “Mesnevî”sini şerh ettiğinden kendisine Şârih-i Mesnevî denilmiştir. 1631’de vefât eden Şeyh İsma’îl Rusûhî Efendi, Galata Mevlevî Dergâhı’ndaki türbesine defnedilmiştir.

    Dino-zâde Âbidîn Paşa Türbesi

    Mesnevî mütercimi olmakla meşhûr II.Abdülhâmid Hân devrinin bilgili vezîrlerindendir. Prevezeli Ahmed Dino Bey’in oğludur. Orada doğdu. İstanbul’a gelerek silâhşörlükle saraya girdi. Doğu ve Batı dillerinin bir haylisini öğrenmişti. Kaymakamlıklarda, Mutasarrıflıklarda, Borsa Komiserliğinde, Diyârbakır, Harput, Sivas, Selânik, Ankara, Adana ve Cezâyir-i Bahr-i Sefid yâni Akdeniz Adaları Vâliliklerinde bulundu. 1879 senesinde Vezîr rütbesiyle üç ay kadar Hâriciye Nâzırlığı yapmış, tekrar Vâliliğe gönderilmişti. 1908’de Rodos’dan İstanbul’a gelerek vefât etmiştir. Mesnevî’yi dilimize çevirmiş ve birinci cildin şerhini neşretmiştir. Borsa Komiseri iken neşrettiği Osmânlı istikrazlarına ait bir eseri bulunmaktadır. Bunlardan başka “Saadet Dünya”, “Maalii İslamiye”, “Müdafaa” adlı ahlâki ve dînî mahiyette risâleler kaleme almıştır. Âbidîn Paşa’nın mezarı, Fâtih Câmii hazîresi’nde yer alan Gâzî Osmân Paşa Türbesi’nin yanındadır.

    Üsküdar Mevlevî Dergâhı Türbesi

    Türbede şu zâtlar medfûndur: Şeyh Nu’man Halîl Efendi, Hâfız Şeydâ Abdürrahîm Efendi (ö.H.1214-M.1799) (Üsküdar, Galata, Yenikapı ve Beşiktaş Mevlevî Dergâhlarının Ser-Kudümi), Şeyh Mehmed Hüsâmeddîn Efendi, Şeyh Alî Efendi, Şeyh İsma’îl Hulûsî Efendi, Şeyh Mehmed Emîn Efendi, Şeyh Abdülkâdir Efendi (ö.H.1268-M.1851), Şeyh Ahmed Ârif Himmetî Efendi, Şeyh Mehmed Zekî Efendi, Şeyh Hasîb Efendi, Şeyh Mehmed Hâlid Efendi, Ahmed Vesim Paşa (ö.H.1328-M.1910), Şeyh Şemseddîn Efendi (ö.H.1335-M.1916), Şeyh Ma’sûm Alî Na’ilî Çelebi oğlu Sadreddîn Çelebi.

    Gül Baba Türbesi

    Kabri, Beyoğlu İlçesi’nde, Galatasaray semtinde, Gül Baba Sokak’dadır. Sultân II.Bâyezîd zamanında yaşamıştır. Mevlevî sikkeli kabir taşında şunlar yazmaktadır: Hüve’l-Hâdî/ Merhûm ve mağfûr/ el-Muhtâc ilâ rahmet-i/ Rabbi’l-ğafûr/ Gül Efendi/ rûhu içün el-Fâtiha/ sene 1201

    KABİRLER

    Evrenos Efendi Kabri

    Kabri, Eyüp İlçesi’nde, Zal Paşa Caddesi üzerindeki yüksek setin üzerindedir. Hadîkatü’l-Cevâmi’ adlı esere göre Şeyh Evrenos Efendi Mevlevîyye tarîkatına mensupdur. Hayatı hakkında malûmat yoktur.

    Şeyh İskender Efendi Kabri

    Kabri, Piyer Loti Tepesi’ndedir. Mevlevîyye tarîkatına mensup olan Şeyh İskender Efendi H.997-M.1589 senesinde vefât etmiştir.

    Şeyh Osmân Kemâlî Efendi Kabri ve Gelibolulu Şeyh İbrâhîm Efendi Kabri

    1881 senesinde Erzurum’un Pasinler kasabasında doğdu. Bir buçuk yaşındayken çiçek hastalığına tutularak iki gözü görmez oldu. Tahsilini Erzurum’da yaptı. Mesnevî’yi ezberledi. Diyârbekir, Musul, Bağdad, Necef, Kerbelâ, Trablusşam, İskenderun ve Antakya’ya gitti. Halep Mevlevî Dergâhı’nda bir müddet kaldı. Konya Mevlâna Dergâhı Şeyhi Abdülhalîm Çelebi tarafından Mesnevîhânlık icâzeti verildi. Fâtih Câmii’nde Mesnevî-i Şerîf dersleri verdi. Eyüp’deki Şeyh Murâd Dergâhı şeyhlerinden Abdülkâdir Belhî’ye intisâb etti. Şeyh Osmân Kemâlî Efendi 10 Ocak 1954 târihinde vefât ederek Edirnekapı Mezarlığı’nda toprağa verildi. Yanında Mevlevî Gelibolulu Şeyh İbrâhîm Efendi’nin kabri bulunmaktadır.

    Şeyh Sarı Abdullah Efendi Kabri

    1584 senesinde İstanbul’da dünyâya gelen Şeyh Abdullah Efendi’nin babası Seyyîd Muhammed Efendi, annesi Sadrâzam Halîl Paşa’nın kardeşi Beylerbeyi Mehmed Paşa’nın kızıdır. Tasavvuf târihinde “Sarı” veyâ Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî adlı eserini şerh ettiği için “Şârih-i Mesnevî” olarak tanınmıştır. Bayrâmî Melâmîliğine mensuptur. 1660 senesinde vefât etmiş olup kabri, Bayrampaşa İlçesi’nde, Topkapı-Maltepesi’ne giden yolun sol tarafındaki mezarlık dâhilindedir.

    Şeyh Alî Behçet Efendi Kabri

    Nakşîbendiyye ve Mevlevîyye tarîkatlarına mensup meşâyıhdandır. 1727 senesinde doğmuştur. Afyonkarahisar Mevlevî Dergâhı’nda Alâeddîn Çelebi’den Mesnevî-i Şerîf dersleri aldı. Üsküdar-Selîmiye Dergâhı şeyhliği yaptı. 16 Ocak 1823 târihinde vefât ederek Çiçekci Câmii hazîresine defnedildi.

    Sîne-çâk Yûsuf Efendi ve Kardeşi Şeyh Mehmed Hayretî Efendi Kabirleri

    Her iki zâtın kabride Sütlüce’deki Hasırî-zâde Dergâhı’nın yanındaki Hâcı Mahmûd Ağa Câmii hazîresindedir. Sîne-çâk Şeyh Yûsuf Efendi 16.yüzyılda yaşamış Evliyâ-ullahdandır. Adı Yûsuf Sinâneddîn’dir. Sîne-çâk Şeyh Yûsuf Efendi diye meşhûrdur. Halvetîyye tarîkatının Gülşenîyye kolunun kurucusu Pîr İbrâhîm-i Gülşenî’nin meclisinde bulunmuş ve onun halîfesi olmuştur. Daha sonra Edirne Mevlevî Dergâhı’na yerleşmiş ve Mevlevî olmuştur. Bâzı kimselerin iftirâsına uğramış ve Edirne’den İstanbul’a gelmiştir. Sütlüce’deki dergâhında insanları irşâd etmiştir. Hattâ zamanın pâdişâhı Kânûnî Sultân Süleymân Hân kendisini saraya dâvet etmiş, fakat Sîne-çâk Yûsuf Efendi bu dâvete icâbet etmemiştir. Nihâyetinde Kânûnî Sultân Süleymân Hân “O gelmezse biz gideriz” diyerek saltânat kayığına binerek Sütlüce iskelesine yanaşır. Sîne-çâk Yûsuf Efendi’ye “Sultân sizi ziyârete geliyor” diye haber verdiklerinde “Söyleyin gelmesin” der. Pâdişâh dergâhın kapısına kadar gelir. Sîne-çâk Efendi oturduğu yerden kalkar ve gülümsedikten sonra “Pekâlâ o gelirse biz gideriz” diyerek hırkası ile üstünü örterek rûhunu teslim eder. Hırkasını kaldırıp yüzüne baktıklarında rûhunu teslim ettiğini görürler. Pâdişâh Kânûnî Sultân Süleymân bu olanlar üzerine dergâhdan üzüntülü bir şekilde ayrılır. Sîne-çâk Yûsuf Efendi 1546 yılında irtihâl etmiştir. Yûsuf Efendi’nin kabriüstünde olup yoldan görülmektedir. Kabri demir parmaklıklarla çevrilidir. Hemen yanında kardeşi Mehmed Hayretî Efendi’nin Mevlevî sikkesi biçimindeki ser-pûşlu kabir şâhidesi bulunmaktadır. Hayretî Efendi’nin vefât târihi ise 1534 senesidir.

    Şeyh Mehmed Elif Efendi Kabri

    Şeyh Mehmed Elif Efendi üçüncü şeyhi Ahmed Muhtar Efendi’nin oğludur. 1907’de Meclis-i Meşâyıh Reisliği’ne getirilmiştir. Zamanın ileri gelen ulemâsından dînî ilimler tahsil etmiştir. Yenikapı Mevlevî Dergâhı’nın şeyhlerinden seccâde-nişîn ed-dâî Osmân Salâhaddîn Efendi’den (ö.H.1305-M.1887) Mevlevî tarîkatı hilâfeti ve Mesnevîhânlık (Mevlâna Celâleddîn Rûmî’nin “Mesnevî” adlı eserini okutan kişi) icâzeti (diploması) almıştır. 1927 senesinde vefât eden Şeyh Mehmed Elif Efendi Hasırî-zâde Dergâhı’nın bahçesine gömülmüştür.

    Mesnevîhân Şeyh el-Hâc Hasan Hüsâmeddîn Efendi Kabri

    Kabri, Eyüp İlçesi’nde, Gümüşsuyu mevkiindeki Hâtûnîyye Dergâhı mahâlindedir. Tekkenin ikinci bânîsi (kurucusu) olan Mesnevîhân Şeyh el-Hâc Hasan Hüsâmeddîn Efendi Nakşîbendiyye tarîkatına mensup olup 1864 senesinde vefât etmiştir.

    Bestekâr Zekâyî Efendi’nin Kabri

    Eyüp’de, Piyer Loti’ye çıkan yolun solunda yer alan kabristanda gömülüdür. Zekâyî Efendi 1824 yılında Eyüp’de doğmuştur. Babası Hâfız Süleymân Hikmetî Efendi adında bir imâmdır. Hammâmî-zâde Şeyh İsma’îl Efendi’den musîkî dersi almıştır. Dârüşşafaka’da musîkî öğretmenliği yapmıştır. Zekâyî Efendi’nin birçok bestesi vardır. Zekâyî Efendi 1897 yılında vefât ederek Eyüp’de, Kaşgârî Dergâhı yakınındaki hazîreye defnolunmuştur.

    HAZÎRELER

    Bahariye Mevlevî Dergâhı Mescidi Hazîresi

    Eyüp İlçesi’nde, Silâhdâr Ağa Caddesi’ndedir. Yıkılan Bahariye Mevlevî Dergâhı’nın mescidi dir. Söz konusu yapının boyutları yaklaşık 10 m. x 10 m. dir. Duvarları kargir olup çatısı ahşaptır. Mescidin bodur bir minâresi bulunmaktadır. Cümle kapısının sağ tarafında küçük bir hazîresi mevcûddur. Hazîrede şu zâtlar medfûndur: Hadice Fıtrıyye Hanım (ö.1340/1922), Fâtıma Tevhîde Hanım (ö.1321/1903)

    Bahariye Mevlevî Dergâhı Şeyhlerinin Medfûn Bulundukları Hazîre

    Silâhdâr Ağa Caddesi üzerinde yer almaktadır. Hazîrede Bahariye Mevlevî Dergâhı’nın Şeyh Efendileri ve yakınları gömülüdür. Kabirler 1952 senesinde Bahariye Mevlevî Dergâhı’ndan nakledilmişlerdir. Bu hazîre medfûn olan zevât şunlardır: Beşiktaş Mevlevî Dergâhı Şeyhi Hasan Nazif Efendi (ö.H.1279-M.1862), Yenişehirli Şâir Avnî Bey (ö.1301/1884), Bahariye Mevlevî Dergâhı Seccâde-nişîn ed-dâî Hüseyîn Fahreddîn Efendi (ö.H.1330-M.1911), Bahariye Mevlevî Dergâhı Seccâde-nişîn ed-dâî Hüseyîn Nazif Efendi (ö.H.1335-M.1916) (1862 senesinde vefât eden Hasan Nazif Efendi’nin torunudur), Zübeyde Hanım (ö.H.1313-M.1895), Fâtıma Fasiha Hanım (ö.H.1300-M.1882), Nâyîbaşı Yûsuf Paşa (ö.H.1302-M.1884) Kabir taşı yoktur. Nâyî Mehmed Sa’id Efendi (ö.H.1270-M.1853) Kabir taşı yoktur.

    Galata Mevlevî Dergâhı  giriş kapısı önünde medfûn olanlar

    Şeyh Ahmed Gavsî Efendi (ö.H.1109-M.1697), Şeyh Nâyî Osmân Efendi (ö.H.1142-M.1729), Şeyh Abdülbâkî Sırrî Efendi (ö.H.1164-M.1750), Şeyh Arzî Mehmed Efendi (ö.H.1075-M.1664), Şeyh Agâh Efendi, Mehmed Şemsî Efendi

    Galata Mevlevî Dergâhı “Hâmûşan=Susanlar”

    Büyük bir bölümü ortadan kalkmış bulunan bu büyük hazîreye “susanlar” mânâsına gelen “Hâmûşan” adı verilmiştir. Hazîrede Mevlevî kültürünün, Dîvân Edebiyâtı’nın, hat sanatının seçkin simâlarından başka bâzı ileri gelen devlet erkânının kabirleri bulunmaktadır.

    Esrâr Efendi ve Fasih Efendi Kabri

    Asıl adı Seyyîd Mehmed bin Hasan bin Osmân olan Esrâr Efendi 1748 senesinde Beyoğlu-Sütlüce’de dünyâya gelmiştir. Arapça ve Farsça’nın yanı sıra Lâtince, Yunanca ve İtalyanca konuşabilen Esrâr Efendi hayatı boyunca Galata Mevlevî Dergâhı’nda kendisine ayrılan hücrede kalarak kıymetli eserler kaleme almıştır. 1796-97’de vefât ederek Galata Mevlevî Dergâhı’nın “Hâmûşan” mezarlığına gömülmüştür. Şeyh Esrâr ve Şeyh Fasih Efendilerin mezarında şu kitabe yer almaktadır: Şeyh Gâlib Efendi Hazretlerinin devr-i senevi irtihâlin/ Müsâdif günde bazı erbâb-ı hamiyet tarafından/ Medfûn mübâreki o günde icrâ iydilen ihtilâf münâsebetiyle Şeyh Fasih ve Şeyh Esrâr Efendilerin bu makbereleri tecrid kılınmışdır/27 Receb 1330-29 Haziran 1328.

    Şeyh Alî Efendi Kabri

    Galata Mevlevî Dergâhı’ndaki en eski târihli mezar taşlarından birisidir. H.991-M.1583 senesinde vefât eden Şeyh Alî Efendi’nin kabir şâhidesinin ilk satırlarında şunlar yazılıdır: İntikâle el-merhûm el-mağfûr/ El-Muhtâc ilâ rahmeti/ Rabbi’l-ğafûr Alî Efendi/ Bende-i Hazret-i Mevlâna Kuddise Sırruhû. Alî Efendi’den başka şu zâtlar kabirleri bulunmaktadır.

    Galata Mevlevî Dergâhı “Hadîkatü’l-Ervâh=Rûhlar Bahçesi”

    Hâlet Efendi Türbesi ile Şeyh Gâlib Efendi Türbesi’nin arasındaki demir şebekeli hazîreye “Hadîkatü’l-Ervâh=Rûhlar Bahçesi” denilmektedir. Burada gömülü olanlardan bâzıları şu kimselerdir: Şeyh Tâhir Efendi (ö.H.1231-M.1815), Şeyh Mûnis Efendi (ö.H.1247-M.1837), Dervîş Mehmed (ö.H.1258-M.1842)

    Yenikapı Mevlevî Dergâhı Hazîresi

    Hazîrede Yenikapı Mevlevî Dergâhı’nın Şeyhlerinden Şeyh Kaarî Ahmed Efendi, Şeyh Küçük Mehmed Efendiler medfûndur.

    Yenikapı Mevlevî Dergâhı “Hâmûşan=Susanlar”

    Tâhirü’l-Mevlevî’nin Kabri (Tâhir Olgun)

    Adı Mehmed Tâhir’dir. 13 Eylül 1877 târihinde Fâtih-Taşkasap’da dünyâya geldi. Babası Hademe-i hassa Başçavuşlarından Hâcı Mustafâ Saffet Bey, annesi Sultân Abdülazîz Hân’ın Çerkes câriyelerinden Âmine Emsâl Hanım’dır. Mehmed Tâhir ilk tâhsilini evinin yakınındaki Hekimbaşı Ömer Efendi Mektebi’nde yapmıştır. 1894’de Şeyh Osmân Salâhaddîn Efendi-zâde Şeyh Ebû’l-Burhân Mehmed Celâleddîn Efendi’ye intisâb etti. 1923’den 1925 senesine kadar Fâtih Câmii’nde Mesnevî dersleri verdi. Mevlâna Celâleddîn Rûmî Hazretlerinin Mesnevî adlı eserini şerh etti. 21 Haziran 1951 târihinde vefât etti. Kabri Yenikapı Mevlevî Dergâhı Hâmûşan’ındadır.

    KAYNAKLAR

    Komisyon, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, cild 1-8, Kültür Bakanlığı & Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1993-1995; Haskan, Mehmet Nermi, Eyüp Tarihi, cild 1, Türkiye Turing Vakfı Yayınları, İstanbul, 1993; Haskan, Mehmet Nermi, Yüz Yıllar Boyunca Üsküdar, cild 2, Üsküdar Belediyesi Yayınları, İstanbul, 2001; Mehmed Ziyâ, Yenikapı Mevlevî Dergâhı, (çeviren: Yavuz Senemoğlu), Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, tarihsiz; Evliyâlar Ansiklopedisi, Türkiye Gazetesi, cild 1-12, İstanbul, 1993; Hâfız Hüseyîn Ayvansarâyî, Hadîkatü’l-Cevâmi’, İşaret Yayınları, İstanbul, 2001; Özdamar, Mustafa, Dersaâdet Dergâhları, İstanbul, 1994; Gölpınarlı, Abdülbâki, Mevlâna’dan Sonra Mevlevîlik, İstanbul, 1983; Fâtih Câmileri ve Diğer Târihî Eserler, Fâtih Müftülüğü, İstanbul, 1991; Pur, Doğan, Gezi ve Araştırma Notları; Dayıoğlu, Server, Galata Mevlevihanesi, Yeni Avrasya Yayınları, Ankara, 2003; Güven, Erman-Doğan Pur, “İstanbul Mevlevî Dergâhları ve Mevlevîlikle İlgili Günümüze Ulaşanlar”, Kültür Dergisi, sayfa:20-23, İstanbul, 2004; Şentürk, Dr.Atillâ, Tahir’ül Mevlevi Hayatı ve Eserleri, Nehir Yayınları, İstanbul, 1991; Doğramacı, Baha, Dîvân-ı Kemâlî’den Aşk Sızıntıları, İstanbul, 1957;

     

     

    

    Yazarın Diğer Yazılarını Göster / Author's Other Articles

Röportajlar
Anket

Uluslararası Rumi Mevlevi Topluluğu'nun Sitesini Nereden Öğrendiniz?





Neticeler


Other Polls

konser nukte multimedia foto kitap evi